Αλήθειες μιας μοναχικής διαδρομής

 

Γράφει ο Ιωάννης Δόνδωρος

Σήμερα, πέρασαν από τις σκέψεις μου κάποιες... «ιστορίες» πλέον, οι οποίες σχετίζονται με την διαδρομή των προπονητών, των ανθρώπων που βρίσκονται πάντοτε στο πλευρό των αθλητών από την αρχή, έως το τέλος της καριέρας τους. Είναι οι άνθρωποι

που βρίσκονται «πίσω από τις κουϊντες», του κάθε αθλητικού επιτεύγματος και της κάθε εξέλιξης των αθλητών και των αθλητριών (https://ioannisdondoros.blogspot.com/2017/08/blog-post.html).

Αυτές οι ιστορίες δεν είναι πάντα ευχάριστες κι αυτό διότι υπάρχουν, συμβαίνουν. Συμβαίνουν ύστερα από συνθήκες που δημιουργούνται, όπως οι συνθήκες που διαμορφώνονται στη σχέση προπονητή - αθλητή ή αθλήτριας.

Στους Νόμους (π.χ. 833c–835a) και στην Πολιτεία, ο Πλάτων θεωρεί πως ο υπερβολικός θαυμασμός προς τους αθλητές παρασύρει τους νέους σε λάθος πρότυπα.
Εκείνος πίστευε ότι ο αθλητής που νοιάζεται μόνο για τη νίκη χάνει την ισορροπία ανάμεσα στο σώμα και το πνεύμα — και έτσι καταλήγει αλαζόνας, εγωκεντρικός, συχνά αχάριστος προς τους δασκάλους του.

Στο ίδιο πνεύμα, ο Σωκράτης (όπως τον παρουσιάζει ο Πλάτων) λέει ότι:
«Ο καλός γυμναστής φτιάχνει σώμα, ο καλός δάσκαλος φτιάχνει ψυχή».

Κι όμως, συμβαίνει σε μερίδα αθλητών να τιμούν τον πρώτο και να ξεχνούν τον δεύτερο.

Στα Πολιτικά (1338b) και στα Ηθικά Νικομάχεια, αναφέρει ότι η υπερβολική αφοσίωση στην άσκηση οδηγεί σε πνευματική μονομέρεια.

Ο “επαγγελματίας” αθλητής, όπως λέει, συχνά «χάνει το μέτρο» και δεν σέβεται ούτε τον παιδευτικό σκοπό της άθλησης ούτε τους ανθρώπους που τον καθοδήγησαν.
Τονίζει δε, πως η ευγνωμοσύνη είναι θεμέλιο της φιλίας και της αρετής — επομένως, η αχαριστία ενός αθλητή προς τον δάσκαλό του είναι ένδειξη ανωριμότητας και ηθικού κενού.

Σκέφθηκα λοιπόν να γράψω δύο λέξεις γι αυτές τις στιγμές, αυτές τις αλήθειες που βιώνουν οι προπονητές κατά τη διαδρομή τους.

"Οι αθλητές που δυστυχώς ξεχνούν…"

Υπάρχουν στιγμές που ο αθλητής σηκώνει το κύπελλο, χαμογελάει στις κάμερες, ακούει το χειροκρότημα και νιώθει πως δικαιώθηκε. Μα πίσω από τη λάμψη εκείνης της στιγμής, υπάρχει πάντα μια σιωπηλή σκιά. Ένας άνθρωπος που δεν χειροκροτείται, αλλά που χωρίς εκείνον, το χειροκρότημα για τον αθλητή ίσως να μην υπήρχε ποτέ.

Αυτός είναι ο προπονητής.

Αυτός που είδε πρώτος τη σπίθα. Αυτός που στάθηκε δίπλα στον αθλητή όταν οι άλλοι απομακρύνθηκαν. Είναι εκείνος που έβαλε στην άκρη τη δική του ζωή για να τον στηρίξει, να τον βοηθήσει να σταθεί στα πόδια του — να τον σηκώσει όταν έπεφτε, να πιστέψει όταν αμφέβαλλε, να συνεχίσει όταν ήθελε να τα παρατήσει.

                                                  Εικόνα από το προσωπικό αρχείο - 2016

Είναι αυτός που στάθηκε εκεί όταν λύγιζε. Που πίστεψε, όταν κανείς δεν πίστευε. Που έμεινε στο γήπεδο μετά το τέλος της προπόνησης, με ένα βλέμμα γεμάτο ανησυχία, ευθύνη, αλλά και αγάπη.

Μέρα με τη μέρα, προπόνηση με την προπόνηση, εκείνος ήταν εκεί — χωρίς φώτα, χωρίς αναγνώριση, χωρίς μετάλλια. Μόνο με ευθύνη, υπομονή και ένα αόρατο βάρος: να δει τον αθλητή του να φτάνει εκεί που του αξίζει.

Κι όμως… υπάρχουν στιγμές που, μόλις έρθει η επιτυχία, ορισμένοι αθλητές και αθλήτριες “ξεχνούν” δυστυχώς.

Ξεχνούν τη διαδρομή, τη σιωπή, την αγωνία, τη φωνή που τους έσπρωξε πιο πέρα απ’ τα όριά τους.

Ξεχνούν ότι η διαδρομή δεν είναι ποτέ μοναχική. Ότι ο ιδρώτας τους δεν είχε νόημα χωρίς την καθοδήγηση, την επιμονή και τη γνώση κάποιου που στάθηκε δίπλα τους – όχι για τη δόξα, αλλά για το αποτέλεσμα.

Ξεχνούν ότι κανένα βάθρο δεν έχει αξία αν δεν το μοιράζεσαι με εκείνον που σε ανέβασε ως εκεί.

Ο σεβασμός δεν είναι υποχρέωση, είναι ένδειξη παιδείας, ενσυναίσθησης, αξιακού κώδικα, συμπεριφοράς & ψυχής.

Και το πραγματικό μεγαλείο ενός αθλητή δεν βρίσκεται στο χρώμα του μεταλλίου, αλλά στη μνήμη και στην ευγνωμοσύνη που κουβαλά μέσα του.

⚡ Να θυμούντε πάντα όλοι οι αθλητές ποιος τους πίστεψε πρώτος. Ποιός στάθηκε δίπλα τους όταν κανείς άλλος δεν το έκανε. Και αυτό αξίζει περισσότερο από κάθε τρόπαιο.

Ο αθλητισμός είναι αρετή όταν συνοδεύεται από ταπεινότητα, ευγνωμοσύνη και παιδεία.

Χάνει την αξία του όταν γίνεται έπαρση και αχαριστία.
Γιατί ο αθλητής που ξεχνά τον προπονητή του, χάνει ένα κομμάτι από τον εαυτό του.

Η νίκη χωρίς ευγνωμοσύνη, μοιάζει με νίκη σε... άδειο βάθρο.

Τώρα, σε σχέση με τον αντίκτυπο αυτής της συμπεριφοράς προς τον προπονητή θα γράψω τα παρακάτω. Θεωρώ πως η κοινότητα των προπονητών ενδεχομένως να συμφωνεί με την παρακάτω τοποθέτησή μου.

Τέτοιου είδους συμπεριφορές από έναν αθλητή ή αθλήτρια δεν είναι απλώς μια ανθρώπινη απογοήτευση, είναι μια υπαρξιακή πληγή για τον προπονητή. Γιατί ο προπονητής δεν είναι απλώς “ο άνθρωπος της τεχνικής”. Είναι μέντορας, ψυχολόγος, πατέρας, δάσκαλος, στηρίγμα — όλα αυτά μαζί. Επενδύει χρόνια, πίστη, ενέργεια και συναίσθημα σε ένα πρόσωπο που βλέπει να εξελίσσεται.

Και όταν αυτό το πρόσωπο, στο απόγειο της επιτυχίας, “ξεχνά” ποιος στάθηκε δίπλα του, ο προπονητής νιώθει πως πρόδωσε την ίδια του την αποστολή.
Η απογοήτευση αυτή έχει δύο πρόσωπα και αντίκτυπο στο συναισθηματικό κόσμο του προπονητή:

1. Το πρώτο είναι η πληγή της ματαιότητας — η αίσθηση πως όλοι οι κόποι, η υπομονή και οι ώρες θυσίας “έσβησαν” σε μια στιγμή λήθης.

2. Το δεύτερο είναι η σιωπηλή θλίψη· γιατί ο προπονητής δεν θυμώνει τόσο για τον εαυτό του, όσο για τον αθλητή που χάνει το ήθος του.
   

Ο έμπειρος προπονητής όμως γνωρίζει ότι η αχαριστία είναι δοκιμασία χαρακτήρα — όχι μόνο του αθλητή, αλλά και του ίδιου. Μαθαίνει να βλέπει τον εαυτό του όπως τον δάσκαλο των Στωικών:

ως εκείνον που διδάσκει χωρίς να περιμένει ανταπόδοση.
Όπως έλεγε ο Επίκτητος:

«Μη θυμώνεις για την αχαριστία των ανθρώπων·
ο ήλιος δεν σταματά να φωτίζει επειδή κάποιοι δεν τον κοιτούν».

Έτσι, ο ώριμος προπονητής μετατρέπει την πίκρα σε γνώση. Κατανοεί πως κάθε μαθητής είναι προσωρινός, και πως η αληθινή αξία του έργου του δεν μετριέται με ευχαριστίες, αλλά με το αν άφησε ένα αποτύπωμα ψυχής.
Ο προπονητής μαθαίνει με τον καιρό ότι η αχαριστία δεν μειώνει το έργο του — απλώς αποκαλύπτει τον χαρακτήρα του άλλου.

Η μεγαλύτερη νίκη του δεν είναι το μετάλλιο του αθλητή, αλλά η ηρεμία της συνείδησής του, ότι έδωσε το καλύτερο που μπορούσε, χωρίς ανταλλάγματα, χωρίς μικρότητες, χωρίς όρους.

Κι έτσι, όπως έλεγε ο Σωκράτης:

«Ο δάσκαλος που δεν αναγνωρίζεται,
έχει ήδη ανταμειφθεί, γιατί έχει δημιουργήσει κάτι που θα τον ξεπεράσει».

Κλείνωντας το άρθρο, θα τονίσω το εξής:
Ο αθλητής δεν “χρωστά” κάτι στον προπονητή του με την έννοια μιας οικονομικής ή τυπικής υποχρέωσης. Ακόμη και οικονομική ανταπόδοση να υπάρχει, οφείλει να αναγνωρίζει το κοινό τους έργο.
Ο προπονητής δεν δίνει για να λάβει.
Όμως ο αθλητής που ωριμάζει ηθικά και ψυχικά, θα πρέπει να αναγνωρίζει ότι η πορεία του δεν είναι ατομικό του επίτευγμα.

Η ανταπόδοση, λοιπόν, δεν έχει τη μορφή “δώρου” ή “αντιχάρης”.
Έχει τη μορφή σεβασμού, ευγνωμοσύνης και συνέχειας.