Γράφει ο Ιωάννης Δόνδωρος
Στην εποχή μας, όπου σχεδόν τα πάντα μετρώνται με οικονομικούς όρους, υπάρχει μια ανθρώπινη αξία που εξακολουθεί να αντιστέκεται στη λογική της ανταλλαγής και του κέρδους. Η αξία αυτή είναι ο εθελοντισμός! Μέσα από αυτή την αξία δημιουργείται ένα τεράστιο, άλλου τύπου «κέρδος» για της κοινωνίες των ανθρώπων, μικρές ή μεγάλες!
Η λέξη «εθελοντισμός» γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα. Δεν πρόκειται για μια λέξη που περιγράφει απλώς μια πράξη. Περιγράφει μια στάση ζωής. Η ίδια η λέξη φανερώνει το βαθύτερο νόημά της. Προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «ἐθελοντής», δηλαδή αυτός που προσφέρεται από δική του θέληση. Η ρίζα της βρίσκεται στο ρήμα «ἐθέλω», που σημαίνει θέλω, επιθυμώ, επιλέγω συνειδητά. Ο εθελοντής δεν εξαναγκάζεται, δεν στρατολογείται και δεν υποχρεώνεται. Επιλέγει!
Και ίσως αυτή η ελευθερία της επιλογής να αποτελεί το μεγαλύτερο χαρακτηριστικό του εθελοντισμού.
Στη σύγχρονη κοινωνία, ο όρος χρησιμοποιείται συνήθως για να περιγράψει την προσφορά υπηρεσιών χωρίς οικονομική αμοιβή, προς όφελος του κοινωνικού συνόλου. Ο εθελοντής προσφέρει χρόνο, κόπο, γνώσεις, εμπειρία ή υλικά αγαθά χωρίς να περιμένει άμεσο αντάλλαγμα. Στόχος του είναι η κάλυψη αναγκών που αφορούν τον άνθρωπο, το περιβάλλον, τον πολιτισμό, τον αθλητισμό, την εκπαίδευση ή την κοινωνική συνοχή.
Ο εθελοντής είναι εκείνος που προσφέρει επειδή το επιθυμεί, όχι επειδή υποχρεώνεται, όχι επειδή αμείβεται και σίγουρα όχι επειδή προσδοκά κάποιο όφελος.Προσφέρει γιατί αισθάνεται ότι ανήκει και συμμετέχει σε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του.
Γιατί ο εθελοντισμός είναι η υπενθύμιση ότι οι κοινωνίες δεν προχωρούν μόνο μέσα από θεσμούς, νόμους και κρατικούς μηχανισμούς. Προχωρούν κυρίως μέσα από ανθρώπους που νοιάζονται.
Και όμως, εδώ προκύπτει ένα σοβαρό ερώτημα:
Υπάρχει πραγματικά ανιδιοτελής εθελοντισμός;
Πολλοί υποστηρίζουν πως ο εθελοντής δεν αμείβεται ποτέ. Άλλοι θεωρούν πως κάθε πράξη προσφοράς συνοδεύεται από μια μορφή ανταμοιβής, έστω και άυλης, όπως αυτή της ηθικής ικανοποίησης, της αναγνώρισης, της αίσθησης ότι συνέβαλε σε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του.
Η ζωή συχνά επιβεβαιώνει ότι το καλό επιστρέφει. Όχι πάντα με τον τρόπο που το περιμένουμε, ούτε στον χρόνο που το φανταζόμαστε. Όμως οι πράξεις προσφοράς δημιουργούν κύματα επιρροής μέσα στην κοινωνία. Ένας άνθρωπος βοηθά έναν άλλον. Μια κοινότητα στηρίζει τα μέλη της. Μια καλή πράξη γίνεται παράδειγμα και γεννά μια επόμενη.
Ίσως γι' αυτό οι κοινωνίες διαχρονικά τιμούν τους ανθρώπους που προσφέρουν εθελοντικά. Αναγνωρίζουν ότι αναλαμβάνουν έργα που κανείς δεν τους επέβαλε, συχνά δύσκολα, απαιτητικά και πολλές φορές αόρατα.
Ο εθελοντισμός, βέβαια, δεν έχει μόνο μία μορφή.
Υπάρχει ο επίσημος εθελοντισμός, μέσα από οργανώσεις, συλλόγους, ιδρύματα, αθλητικούς φορείς και κοινωνικές δομές. Υπάρχει όμως και ο ανεπίσημος εθελοντισμός, εκείνος που εκφράζεται καθημερινά. Ο γείτονας που βοηθά τον ηλικιωμένο της διπλανής πόρτας. Ο φίλος που στηρίζει έναν άνθρωπο σε δύσκολες στιγμές. Ο πολίτης που αφιερώνει λίγο από τον χρόνο του για να βελτιώσει τον τόπο όπου ζει.
Υπάρχει επίσης ο εθελοντισμός των νέων, που εκφράζεται μέσα από δράσεις περιβαλλοντικές, αθλητικές, πολιτιστικές ή κοινωνικές. Υπάρχει ο επαγγελματικός εθελοντισμός, όπου επιστήμονες, στελέχη επιχειρήσεων και επαγγελματίες προσφέρουν δωρεάν τη γνώση και την εμπειρία τους για την υποστήριξη κοινωνικών πρωτοβουλιών, νέων επιχειρηματιών ή φορέων που έχουν ανάγκη.
Η έννοια του εθελοντισμού γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα όταν εξετάζουμε τη δεύτερη ιστορική της διάσταση: αυτή της ελεύθερης επιλογής.
Στις Ένοπλες Δυνάμεις, για παράδειγμα, συναντούμε τους Εθελοντές Πενταετούς Υποχρέωσης ή στελέχη που δηλώνουν εθελοντικά συμμετοχή σε αποστολές στο εξωτερικό, στην Κύπρο ή σε ειρηνευτικές επιχειρήσεις. Οι άνθρωποι αυτοί αμείβονται κανονικά. Δεν προσφέρουν εθελοντική εργασία. Όμως χαρακτηρίζονται εθελοντές επειδή επέλεξαν συνειδητά να αναλάβουν μια συγκεκριμένη, δύσκολη & «επικίνδυνη» αποστολή.
Αυτό μας οδηγεί σε ένα βαθύτερο συμπέρασμα. Η ουσία του εθελοντισμού δεν βρίσκεται αποκλειστικά στην απουσία αμοιβής. Βρίσκεται πρωτίστως στην ελευθερία της επιλογής και στην απόφαση ενός ανθρώπου να αναλάβει μια ευθύνη επειδή το επιθυμεί και όχι επειδή του επιβάλλεται.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη δύναμη του εθελοντισμού.
Ο εθελοντισμός δεν αλλάζει μόνο τον τόπο - αλλάζει και τον άνθρωπο.
Τον κάνει να αισθάνεται χρήσιμος, τον βοηθά να αποκτήσει ουσιαστικές σχέσεις, του υπενθυμίζει ότι η ευτυχία δεν βρίσκεται μόνο σε όσα αποκτούμε αλλά και σε όσα προσφέρουμε.
Σε πολλές μικρές κοινωνίες, παρατηρούμε συχνά ένα παράδοξο φαινόμενο. Όλοι επιθυμούν έναν καλύτερο τόπο. Καθαρότερες παραλίες. Περισσότερο πράσινο. Καλύτερες υποδομές. Περισσότερες πολιτιστικές και αθλητικές δραστηριότητες.
Λιγότεροι όμως είναι εκείνοι που αποφασίζουν να σηκωθούν από τον καναπέ και να συμβάλουν προσωπικά σε αυτή την προσπάθεια.
Το θέμα εδώ δεν είναι ότι υπάρχει κακή πρόθεση. Ενδεχομένως να πρόκειται για μια συνήθεια που δημιουργήθηκε με τα χρόνια, δηλαδή ότι κάποιος άλλος θα αναλάβει την ευθύνη. Ότι κάποιος φορέας, κάποια υπηρεσία ή κάποιος οργανισμός θα φροντίσει για όλα.
Όμως οι ζωντανές κοινωνίες δεν λειτουργούν έτσι.
Οι ζωντανές κοινωνίες χτίζονται από ενεργούς πολίτες. Από ανθρώπους που καταλαβαίνουν ότι ο τόπος τους είναι προέκταση του ίδιου τους του σπιτιού.
Όταν καθαρίζεις μια παραλία, δεν καθαρίζεις απλώς μια ακτή. Φροντίζεις το σπίτι σου.
Όταν φυτεύεις ένα δέντρο, δεν προσφέρεις μόνο σκιά. Επενδύεις στο μέλλον των παιδιών σου.
Όταν στηρίζεις έναν πολιτιστικό σύλλογο ή μια εθελοντική ομάδα, δεν βοηθάς μόνο έναν φορέα. Συμβάλλεις στη δημιουργία μιας πιο δυνατής κοινότητας.
Εδώ λοιπόν θα κάνω μία σύνδεση, αυτή που η έννοια του εθελοντισμού συνδέεται άμεσα με μια άλλη σπουδαία έννοια: την αλληλεγγύη.
Η αλληλεγγύη είναι ο δεσμός που ενώνει τους ανθρώπους μέσα σε μια κοινότητα. Είναι η συνείδηση ότι κανείς δεν πορεύεται μόνος του και ότι οι ανάγκες, οι δυσκολίες αλλά και οι χαρές ενός ανθρώπου επηρεάζουν το σύνολο.
Ο εθελοντισμός είναι η πράξη. Η αλληλεγγύη είναι το συναίσθημα που την γεννά!
Όταν οι δύο αυτές έννοιες συναντιούνται, τότε δημιουργούνται ισχυρές κοινωνίες. Κοινωνίες που δεν περιμένουν πάντα από το κράτος, τους θεσμούς ή τους άλλους να δώσουν λύσεις. Κοινωνίες που ενεργοποιούνται, συνεργάζονται και χτίζουν το μέλλον τους συλλογικά.
Στο τέλος της ημέρας, ο εθελοντισμός δεν είναι μόνο μια μορφή προσφοράς. Είναι μια στάση ζωής.
Είναι η απόφαση να προσφέρεις κάτι από τον εαυτό σου χωρίς να σε υποχρεώνει κανείς.
Είναι η απόδειξη ότι ο άνθρωπος εξακολουθεί να μπορεί να δρα με βάση την καρδιά του, τη συνείδησή του και την πίστη του ότι ο κόσμος μπορεί να γίνει καλύτερος.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ανταμοιβή από όλες.
Η ιστορία των κοινωνιών έχει αποδείξει ότι οι μεγάλες αλλαγές δεν ξεκίνησαν πάντοτε από ισχυρούς ηγέτες ή μεγάλους οργανισμούς.
Ξεκίνησαν από απλούς ανθρώπους που αποφάσισαν να κάνουν το πρώτο βήμα.
Ίσως λοιπόν η πραγματική πρόκληση της εποχής μας να μην είναι να βρούμε περισσότερους πόρους ή περισσότερα χρήματα. Ίσως η πραγματική πρόκληση να είναι να ξαναβρούμε τη διάθεση της συμμετοχής.
Να θυμηθούμε ότι η κοινωνία δεν είναι «οι άλλοι».
Η κοινωνία είμαστε εμείς!
Και όσο υπάρχουν άνθρωποι που προσφέρουν χωρίς να τους το επιβάλλει κανείς, όσο υπάρχουν άνθρωποι που νοιάζονται χωρίς να περιμένουν ανταλλάγματα, όσο υπάρχουν άνθρωποι που επιλέγουν να δώσουν ένα κομμάτι από τον χρόνο και την ψυχή τους για το κοινό καλό, θα υπάρχει ελπίδα!
Γιατί τελικά ο εθελοντισμός δεν είναι απλώς μια πράξη προσφοράς. Είναι μια πράξη πολιτισμού, είναι μια πράξη αγάπης, είναι η πιο όμορφη απόδειξη ότι ο άνθρωπος μπορεί ακόμη να νοιάζεται για τον άνθρωπο!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου